Özel Tüketim Vergisi (ÖTV) istisnasıyla satın alınan engelli araçlarını kimlerin kullanabileceği; sağlık kurulu raporunun oranına, aracın özel tertibatlı olup olmadığına ve trafik tescil kayıtlarındaki şartlara göre belirlenmektedir. %90 ve üzeri oranla alınan tertibatsız araçları, engelli bireyin kendisi araçta olmasa dahi ruhsatta adı geçen ve tescil şartlarını karşılayan aile bireyleri ve yakınlar kullanabilir. %40 ile %89 arasında bir oranla ve bizzat kullanım amacıyla özel tertibat yaptırılarak alınan araçlarda ise temel kural, aracın yalnızca engelli araç sahibi tarafından kullanılmasıdır.
Engelli bireyin eşi, çocukları veya kardeşleri gibi yakınlarının aracı kullanabilmesi, aracın hangi kapsamda alındığına ve ruhsat tescil şartlarına bağlıdır. Sol ayak veya bacak engelinde otomatik vitesin durumuna göre veya ortopedik engel nedeniyle sürücü belgesi alamayan kişilerin haklarına dair güncel istisnalar tescil kayıtlarında belirtilir. Ruhsatta adı geçmeyen kişilerin veya kullanım şartlarına aykırı sürücülerin araç kullanması durumunda trafikten men ve vergi cezaları uygulanabilir.
Engelli Oranına Göre Araç Kullanım Şartları
Engelli araçlarının kullanım şartları, sağlık kurulu raporundaki engel oranına, engelin niteliğine ve aracın özel tertibatlı olup olmadığına göre belirlenmektedir. %90 ve üzeri engel oranına sahip bireyler adına alınan standart araçlarda sürücü belgesi şartı aranmazken, ruhsatta adı geçen yasal yakınlar bu araçları kullanabilir. %40 ile %89 arası ortopedik engelli oranına sahip ve hareket ettirici özel tertibat gerektiren araçlarda ise temel kural, aracın bizzat engelli birey tarafından kullanılmasıdır.
Engelli oranına göre araç kullanım şartlarının detayları şu şekildedir:
- %90 ve Üzeri Engel Oranı: Engelli bireyin ehliyeti olması gerekmez. Araç standart olarak tescil edilir. Ruhsata işlenmek kaydıyla eş, birinci, ikinci ve üçüncü derece yakınlar aracı kullanabilir; ancak birinci derece yakınların engelli bireyle aynı il sınırları içerisinde ikamet etmesi zorunludur.
- %40 – %89 Arası Engel Oranı (Ortopedik): Sadece el, kol veya bacak gibi uzuvlarında işlev kaybı olan ortopedik engellilere tanınır. Üzerinde özel tertibat bulunan aracı trafikte yalnızca engelli bireyin kendisi, ehliyetindeki kısıtlama kodlarına uygun olarak kullanabilir. Sol ayak engeli nedeniyle ek aparat olmaksızın otomatik vitesli alınan araçlarda ise ruhsata işlenmek şartıyla birinci derece yakınlar da sürüş yapabilir.
- Ehliyetsiz Ortopedik Engel İstisnası: Ortopedik engeli bulunup bu nedenle ehliyet alamayacağı kesinleşen kişilerin araçları tertibatsız tescil edilir ve ruhsata tescil edilen birinci derece yakınları tarafından kullanılabilir.
Yüzde Doksan ve Üzeri Raporu Olanlar
Yüzde doksan ve üzeri engel oranına sahip bireyler adına ÖTV muafiyetiyle alınan standart araçlarda, engelli bireyin sürücü belgesine sahip olması veya aracı bizzat kullanması şartı aranmaz. Bu kapsamda satın alınan tertibatsız araçlar, geçerli tescil ve kullanım şartlarına uygun olarak yetkili sürücüler tarafından kullanılabilmektedir.
Yüzde doksan ve üzeri raporla alınan araçların kimler tarafından kullanılabileceği ve hangi kurallara tabi olduğu şu şekilde belirlenmiştir:
- Ruhsata Kayıt Şartı: Aracı kullanacak kişilerin, tescil esnasında ilgili kurumlara bildirilen taahhütnameye ve araç ruhsatına isimlerinin işlenmiş olması gerekir. Ruhsatta adı geçmeyen kişilerin bu araçları yasal olarak kullanması mümkün değildir.
- Sürücü Kapsamı: Ruhsata işlenmek kaydıyla engelli bireyin eşi ile birinci, ikinci ve üçüncü dereceye kadar olan yakınları aracı kullanabilir.
- İkamet Zorunluluğu: Birinci derece kan hısımlarının engelli bireyle aynı il sınırları içerisinde ikamet etmesi yasal bir gerekliliktir.
Engelli bireyin araçta bulunmasının zorunlu olmadığı bu araçlarda, kullanım yetkisinin geçerli olabilmesi için trafik tescil kayıtlarındaki ve ruhsattaki kurallara eksiksiz uyulması esastır.
Yüzde Doksanın Altında Raporu Olanlar
Yüzde doksanın altında engel oranına sahip bireylerin ÖTV istisnasından yararlanabilmesi için engelin hareket ettirici aksamı etkileyen ortopedik nitelikte olması ve raporda gerekli ibarelerin yer alması şarttır. Bu kapsamda alınan özel tertibatlı araçları temel kural olarak yalnızca engelli bireyin kendisi kullanabilirken, sol ayak engelinde otomatik vites şartı ve ruhsata işlenen birinci derece yakınların kullanımı gibi istisnai durumlar mevzuata göre değişiklik göstermektedir.
Ehliyet Alamayan Ortopedik Engelliler
Ortopedik engeli bulunması sebebiyle ehliyet alamayacak durumda olan vatandaşlar, resmi sağlık kurulu raporuyla bu durumu belgelendirmeleri şartıyla ÖTV muafiyetli araç satın alabilirler. Sağlık raporunda engel oranının yanı sıra sürücü belgesi alamayacağına dair resmi ifadenin yer alması zorunludur.
Bu kapsamda alınan araçlarda tertibat şartı aranmaz ve standart donanımlı araçlar engelli birey adına tescil edilir. Araç ruhsat sahibinin kendisi tarafından sürülemeyeceği için, tescil esnasında bildirilen ve ruhsata işlenen birinci derece yakınlar (eş, çocuk, anne ve baba) tarafından kullanılabilir. Kullanım yetkisi için sürücülerin engelli bireyle aynı il sınırları içinde ikamet etmesi gerekir.
Aile Bireylerinin Araç Kullanım Hakları
Özel Tüketim Vergisi (ÖTV) muafiyetiyle alınan engelli araçlarını aile bireylerinin kullanabilme hakkı, sağlık kurulu raporundaki engel oranına, aracın özel tertibatlı olup olmadığına ve tescil kayıtlarındaki şartlara göre değişiklik gösterir. Yüzde doksan ve üzeri oranda alınan standart araçlarda engelli bireyin bizzat sürüş zorunluluğu bulunmazken, bu araçlar ruhsatta adı geçen ve belirli ikamet kurallarına uyan aile yakınları tarafından kullanılabilir. Yüzde kırk ile seksen dokuz arasındaki oranlarda alınan özel tertibatlı araçlarda ise temel kural olarak aracı yalnızca engelli bireyin kendisi kullanabilir; ancak sol ayak engeli bulunanlar ile ehliyet alamayacak durumdaki ortopedik engelliler adına tescil edilen araçlarda mevzuatta belirtilen istisnai kullanım hakları geçerlidir.
Eş ve Çocukların Kullanım Koşulları
ÖTV muafiyetiyle alınan engelli araçlarını eş ve çocukların kullanabilmesi, sağlık raporundaki engel oranına ve aracın özel tertibatlı olup olmadığına doğrudan bağlıdır. Yüzde doksan ve üzeri orana sahip tertibatsız araçlarda, eş ve çocukların aracı kullanabilmesi için ruhsatta adlarının geçmesi ve aynı il sınırlarında ikamet etmeleri şarttır.
Yüzde kırk ile seksen dokuz arası orana sahip özel tertibatlı araçlarda ise temel kural, aracı yalnızca engelli bireyin kullanabilmesidir. Ancak engelin yalnızca sol ayakta olması ve otomatik vitesli araç kullanılması durumunda veya ortopedik engel nedeniyle ehliyet alınamaması gibi özel istisnalarda, ruhsata işlenen eş ve çocuklar bu araçları kullanabilir. Kurallara aykırı kullanım durumunda trafikten men cezası ve vergi yaptırımları uygulanır.
Kardeşler ve Diğer Yakınların Durumu
ÖTV muafiyetiyle alınan engelli araçlarını kardeşler ve diğer yakınların kullanabilmesi, sağlık raporundaki engel oranına ve aracın özel tertibatlı olup olmadığına bağlıdır. Yüzde doksan ve üzeri orana sahip tertibatsız araçlarda, kardeşler ve diğer yakınların aracı kullanabilmesi için ruhsatta adlarının geçmesi gerekir ve genellikle en fazla üç sürücü sınırı uygulanır. Yüzde doksanın altında oranla alınan özel tertibatlı araçları ise temel kural olarak yalnızca engelli bireyin kendisi kullanabilir; kardeşlerin ve diğer akrabaların bu araçları kullanması yasaktır.
Araç Kullanımında Engelli Bireyin Bulunma Zorunluluğu
Araç kullanımında engelli bireyin bulunma zorunluluğu, engellilik oranına ve aracın donanımına göre değişiklik gösterir.
Yüzde doksan ve üzeri engelli oranına sahip bireyler adına alınan standart araçlarda, engelli bireyin araçta bizzat bulunma zorunluluğu yoktur. Bu araçlar, tescil kaydına işlenen ve belirlenen şartları taşıyan kişiler tarafından engelli birey olmadan da kullanılabilir.
Yüzde doksanın altında engelli oranına sahip ve hareket ettirici özel tertibat gerektiren araçlarda ise engelli bireyin araçta bulunması zorunludur. Bu tür özel tertibatlı araçları yalnızca uygun sürücü belgesine sahip olan engelli bireyin kendisi kullanabilir, başkalarının kullanması yasaktır.
Tescil Şerhleri ve Kullanım Yetkisinin Kontrolü
ÖTV muafiyetli araçlarda tescil şerhleri ve kullanım yetkisinin kontrolü, Emniyet Genel Müdürlüğü trafik zabıtası ve Gelir İdaresi Başkanlığı tarafından ruhsat kayıtları ile elektronik sistemler üzerinden ortaklaşa yürütülür. Aracın yasalara uygun kullanılıp kullanılmadığı tescil şerhleri, ruhsat kontrolü, yol denetimleri ve elektronik sistemler aracılığıyla denetlenir. Ruhsat tescil belgesinde engelli aracı ibaresi ile satılamaz ve devredilemez şerhleri yer alır. Yüzde doksan ve üzeri engelli bireyler adına tescil edilen araçlarda aracı kullanma yetkisi olan kişilerin bilgileri işlenirken, yüzde doksanın altındaki ortopedik engelli araçlarında sadece araç sahibi tarafından kullanılabilir şerhi bulunur. Trafik ekipleri rutin kontrollerde ruhsattaki şerhleri ve sürücü uygunluğunu inceler. Ayrıca elektronik denetleme sistemleri ve kameralar, muafiyetli araçların plakalarını sorgulayarak kullanım şartlarına uyulup uyulmadığını takip eder.
“Engelli Aracı Kimler Kullanabilir?” üzerine 2 yorum